Chuyện nhỏ của đô thị lớn

Dưới đây là hai câu chuyện… nhỏ của một khu đô thị lớn, nếu không muốn nói là tốt nhất ở Hà Nội hiện nay.


Dưới đây là hai câu chuyện… nhỏ của một khu đô thị lớn, nếu không muốn nói là tốt nhất ở Hà Nội hiện nay. Và chúng ta cũng thử tham khảo, so sánh với cách mà người Anh, Đức, Hàn Quốc, Macau, Hong Kong, Singapore đã xử lý các không gian tương tự.
 
Không gian lõi của khu đô thị được kết nối bởi không gian công cộng, hệ thống siêu thị, trung tâm vui chơi giải trí, trường học, bênh viện… Điểm nhấn chính của không gian lõi này là mặt nước rộng chừng 1.500 m2. Đây là một đầu tư lớn mà không phải doanh nghiệp giàu có nào cũng dám quyết, dám chơi, dám chi.
 
Tuy nhiên, sau một năm đi vào sử dụng, người ta không thấy một động thái nào về việc sử dụng hiệu quả quỹ bất động sản lớn này (có thể là chưa). Và hằng ngày, cái mà cư dân nơi đây phải chịu đựng là nhạc nước với âm thanh, ánh sáng được thiết kế như cách mà các khu giải trí thường sử dụng.
 
Vào dịp rằm Trung thu vừa qua, chủ đầu tư dựng lên một chú cá chép khổng lồ được ghép bởi nhiều chiếc đèn lồng rực rỡ. Tuy còn rất nhiều điều phải bàn chung quanh cái đẹp hay giá trị đích thực của một sản phẩm văn hóa, tuy nhiên, không thể phủ nhận đó là một trong số hiếm hoi những điêu khắc ngoài trời ấn tượng nhất của Hà Nội trong nhiều nhiều năm qua. Biểu tượng cá chép may mắn, niềm tin về một năm vượt qua khó khăn, làm ăn dư dả đã được hàng vạn người chụp ảnh, quay phim rồi lưu vào chính… tâm cảm của mình.
Chỉ tiếc là trong khi góp phần khỏa lấp những cái bất cập, bất tiện của không gian trung tâm đô thị, cá chép lại không thèm lượn lờ, ghé chơi mặt hồ nước. Khi cá đã “chê” nước thì có thể hiểu việc nó xuất hiện ở khu đô thị là đường đột và không nằm trong những trù tính dài hạn?
 
Ở những nước phát triển, từng tác phẩm hay một không gian văn hóa, nghệ thuật luôn nằm trong quy hoạch tổng thể. Người ta có nhiều cơ hội để tiếp cận, để sống với những công trình mà giải pháp thiết kế thì giản dị, thiết thực, không khoa trương, không quá tốn kém, luôn hướng tới chăm sóc những lợi ích tỉ mỉ nhất của người sử dụng và coi đó như một giá trị đích thực, bền vững.
 
Cũng là mặt hồ nhân tạo, dựa theo cấu trúc truyền thống của một khu vườn phương Đông, người dân Cửu Long, Hong Kong tạo nên cho mình một khu rừng rậm nhiệt đới với nhiều lớp cây xanh, mặt nước và thảm thực vật. Nơi đây cũng là chốn dừng chân, lưu trú của nhiều loại sinh vật, cầm thú. Trong một ngày nắng nóng hoặc giữa trưa hè, thật dễ chịu và thú vị khi chậm rãi đi bộ xuyên qua khu rừng ấy.…
 
Ở Emmedingen, thành phố phía nam nước Đức, lựa theo độ dốc của khu vực trung tâm, ông thị trưởng đã thiết kế một dòng suối nhỏ. Những ngày đẹp trời, bên những con đường ghép bằng đá cổ, với một thứ âm nhạc tinh tế, mạch nước như âm thầm nhắc người qua đường là họ đang có một người bạn đồng hành nhỏ. Điều khá đặc biệt là ở phía đầu nguồn, nơi có trụ sở của Hội đồng thành phố, ông thị trưởng đã cho đặt một điêu khắc con sên đeo kính. Không chỉ là một kiểu vòi nước, đó còn là biểu tượng cho thói chây ì, chậm chạp, đáng ghét, thiếu hiệu quả của những kẻ có quyền chức. Giữa những cuộc họp thủ tục, buồn tẻ, ông thị trưởng đã phác thảo rồi tự làm tác phẩm điêu khắc này để giễu nhại chính bản thân mình và… cộng sự.
 
Tại Đài tưởng niệm công nương Diana ở công viên Hide, London, KTS Gustafson Porter đã thiết kế một dòng chảy mang hình một trái tim. Dòng nước nhỏ, tuần hoàn, có chỗ phẳng, dốc, uốn lượn và nông sâu khác nhau. Có chỗ tượng đài lại gập ghềnh như thác nhỏ để cho mạch nước có thể vỡ ra thành những âm thanh day dứt, quyến rũ. Những ý tưởng bình dị ấy, đôi khi cũng chỉ là để cho khách bộ hành có những phút dừng nghỉ thư thái để… ngâm chân hay bọn chim bồ câu rủ nhau rỉa lông, rỉa cánh.
 
Đứng trước một tác phẩm nghệ thuật được tạo dựng bởi một tình yêu thanh khiết để ngợi ca một con người, chúng ta chợt nhận thấy sự đồng điệu, đồng cảm giữa kiến trúc sư và điêu khắc gia, giữa hiện tại và quá khứ, giữa thành phố với thiên nhiên. Bởi thế, kiến trúc, sân cỏ, rừng cây và mặt nước đều gắn kết với nhau, cùng tôn vinh nhau để tạo nên một chất liệu mới của cảm xúc.
 
SÂN KHÔNG CHỈ ĐỂ… CHƠI
 
Cách nơi con cá chép mắc cạn và hồ nước không xa là ba sân cầu lông vừa được làm vội vàng trên một gò đất. Giữa các tòa nhà, bên trên các “hộp” kỹ thuật, một mặt bằng không lớn nhưng rất quý, cốt đất cao thấp khác nhau, nếu chú tâm hơn, người thiết kế có thể tạo nên một trung tâm vui chơi đa chức năng thú vị.
 
Khi được hỏi, một học sinh lớp 11 đã nhanh chóng chỉ ra nhiều cái bất cập của cụm không gian này. Bạn học sinh đó khảng khái bày tỏ: Người thiết kế này chắc chắn không chơi cầu lông, không thích thể thao, không yêu cư dân nơi đây và nhất là bọn trẻ con.
 
Giải pháp của bạn học sinh đó là: đảo trật tự sân cầu lông với vườn, lối đi và lều nghỉ… Người chơi cầu có thể an toàn hơn khi không bị bước hụt xuống dốc. Người lớn, người già có thể ngồi trong lều để quan sát trẻ con chơi đùa. Khoảng đất dốc có thể kết hợp làm thành lối đi, chỗ ngồi hay khán đài ngoài trời. Lựa theo lối đi (tổ chức giao thông), có thể thiết kế thêm những đoạn sân trượt phù hợp với các trò chơi vận động như đạp xe địa hình, trượt patin. Cần giảm số lượng sân để có thêm diện tích trồng cây lớn góp phần hạn chế ảnh hưởng của bụi, ồn, khí thải xả ra từ chung quanh và của gió.
 
Thật may mắn khi được gặp và nghe một bạn trẻ trình bày những cảm nhận mạch lạc, thấu đáo về nơi đang sống.
 
Tôi thực sự hy vọng bạn trẻ ấy có cơ hội đến bên bờ sông Thame để khám phá một thái độ rất nhân văn của người Anh. Ngay dưới tầng hầm tòa nhà Royal Festival, chỉ làm thêm một rào chắn an toàn cho người đứng xem, London đã có thêm một “nhà thi đấu” rất hấp dẫn dành cho môn xe đạp địa hình.
 
Nếu có thể tới Quảng trường Cardinal, một tác phẩm của kiến trúc sư lừng danh Norman Foster, bạn trẻ ấy sẽ biết thêm DOTHI7một giải pháp hay thủ pháp thiết kế không chỉ nhằm thỏa mãn các tiện ích. Trong khu vườn nhỏ mang tên Bí ẩn, phía trước những cửa hàng dịch vụ ăn uống là một khoảng trống không lớn. Người thiết kế chỉ đặt những dãy ghế làm bằng đá hoa cương trắng, cong, mềm, dài, ôm ấp lấy những thảm cỏ xanh, những hàng cây phong mảnh mai. Hình khối, màu sắc, đường nét của các chi tiết này là thống nhất, hài hòa với phối cảnh của các tòa nhà lớn chung quanh. Buổi tối, ánh sáng đèn dịu nhẹ hắt ra từ dưới gầm ghế đá, từ quanh gốc cây phong. Cái đơn sắc của khu vườn đêm hòa cùng cái đa sắc của các khối nhà lớn có thể mang đến cho du khách cảm giác của những phi hành gia đang khám phá một không gian vũ trụ lãng mạn.
 
Trở về gần hơn với Việt Nam, tôi ước rằng mình có thể một lần đưa anh bạn trẻ đến khám phá những không gian sống của Hàn Quốc. Có thể chưa cần nói nhiều về dòng suối Thanh Khê (Cheongyecheon) ở trung tâm Seoul. Dòng chảy đó là một bài học đắt giá và xuất sắc cho những cách hành xử của các đô thị hiện đại, nhân văn. Chỉ cần đến với Onggi một làng gốm nghèo ở khá xa Seoul.
 
Xa xa, rừng núi trập trùng, dưới hàng tùng kiêu hãnh, người nông dân đã không mấy cầu kỳ khi xếp những thớt đá hoa cương lớn nhỏ thành các dãy ghế. Nhìn thoáng qua, chỗ này khác nào một phòng họp hay một sân khấu, nhà hát nhỏ ngoài trời. Đây cũng là chặng cuối, điểm dừng sau hơn hai giờ tham gia một tour khám phá làng nghề. Ai cũng có nhu cầu dừng nghỉ. Và đây là nơi lý tưởng để mọi người quây quần, trò chuyện về những món đồ lưu niệm mộc mạc, về một miền quê, một nghề gốm từng nuôi sống bao thế hệ nông dân cần cù, hiền lành…
 
Hình như ở Việt Nam, thời hiện đại, tôi chưa có may mắn được nhìn thấy, cảm nhận thấy những không gian công cộng bình dị, bình yên như thế. Những không gian để người đời có thêm một cơ hội nhìn rõ hơn về chính bản thân mình.